Thiên Trường vãn vọng (Trần Nhân Tông)

1. Tiểu sử

- Trần Nhân Tông sinh năm 1258, mất năm 1308, tên thật là Trần Khâm, con trưởng của Trần Thánh Tông.

- Ông là một ông vua yêu nước, anh hùng, nổi tiếng khoan hòa, nhân ái, đã cùng vua cha lãnh đạo hai cuộc kháng chiến chống giặc Mông – Nguyên thắng lợi vẻ vang.

- Ông theo đạo Phật. Năm 1299, ông về tu ở chùa Yên tử (thuộc tỉnh Quảng Ninh ngày nay) và trở thành vị tổ thứ nhất của dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử.

- Trần Nhân Tông là một nhà văn hóa, một nhà thơ tiêu biểu của thời Trần.

2. Sự nghiệp

a. Tác phẩm chính

- Trần Nhân Tông được xem là một nhà thơ, nhà văn hóa tiêu biểu của Đại Việt thời trung đại. Tác phẩm của ông bao gồm:

+ Thiền lâm thiết chủy ngữ lục (Ngữ lục về trùng độc thiết chủy trong rừng Thiền).

+ Tăng già toái sự (Chuyện vụn vặt của sư tăng).

+ Thạch thất mỵ ngữ (Lời nói mê trong nhà đá), được vua Trần Anh Tông cho chép vào Đại Tạng kinh để lưu hành.

+ Đại hương hải ấn thi tập (Tập thơ ấn chứng của biển lớn nước thơm).

+ Trần Nhân Tông thi tập (Tập thơ Trần Nhân Tông).

+ Trung Hưng thực lục (2 quyển): chép việc bình quân Nguyên xâm lược.

b. Phong cách nghệ thuật

Theo đánh giá trong sách Thơ văn Lý Trần (tập 2, quyển thượng) do Nguyễn Huệ Chi, Trần Thị Băng Thanh, Đỗ Văn Hỷ và Trần Tú Châu biên soạn, thơ Trần Nhân Tông mang tính chất "kết hợp nhuần nhuyễn giữa cảm quan triết học và cảm quan thế sự, có tinh thần lạc quan, yêu đời, tấm lòng vị tha của một nhân cách cỡ lớn và sự rung động tinh tế, lòng yêu tự do thích thảng của một nhà nghệ sĩ".

Sơ đồ tư duy tác giả Trần Nhân Tông:

(1285-1508), tên thật là Trần Khâm, là con trưởng của vua Trần Thánh Tông.

Ông là một vị vua yêu nước, anh hùng, có tính cách khoan hòa, nhân ái, cùng vua cha lãnh đạo hai cuộc kháng chiến chống quân Mông - Nguyên và giành thắng lợi vẻ vang.

Ông theo đạo Phật, năm 1299 về tu ở chùa Yên Tử (tỉnh Quảng Ninh ngày nay) và trở thành vị tổ Tiêu Diệt thứ nhất của dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử.

Ông là một nhà văn hóa, nhà thơ tiêu biểu thời Trần, với phong cách kết hợp triết học và thực tế, lạc quan, yêu đời, vị tha, đồng thời thể hiện sự tự do và rung động của một nghệ sĩ.

Ông được xem là nhà thơ, nhà văn hóa tiêu biểu của Đại Việt thời trung đại.

Các tác phẩm chính của ông bao gồm:

Thiền lâm thiết chủy ngữ lục (Ngữ lục về trùng độc thiết chủy trong rừng Thiền).

Tăng già toái sự (Chuyện vụn vặt của sư tăng).

Thạch thất my ngữ (Lời nói mê trong nhà đá), được vua Trần Anh Tông cho chép vào Đại Tạng kinh.

Đại hương hải ấn thi tập (Tập thơ ấn chứng của biên lớn nước thơm).

Trần Nhân Tông thi tập (Tập thơ Trần Nhân Tông).

Trung Hưng thực lục (2 quyển): ghi chép về cuộc kháng chiến chống quân Nguyên.

1. Tìm hiểu chung

a. Xuất xứ

- Bài thơ Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra được ông sáng tác trong một dịp về thăm quê. Các vua đời Trần cho xây ở quê một hành cung gọi là cung Thiên Trường để thỉnh thoảng về nghỉ ngơi. Mỗi dịp về đó, các vua thường có thơ lưu lại, nay còn giữ được vài bài, trong đó có bài này.

- Ngày tháng sáng tác không thấy ghi cụ thể nhưng chắc chắn bài thơ ra đời sau chiến thắng quân Nguyên – Mông lần thứ ba không lâu, vào giai đoạn cuộc sống yên lành của nhân dân đang được khôi phục lại (nghĩa là vào khoảng những năm 90 của thế kỉ XIII).

b. Bố cục

- Phần 1 (hai câu đầu): Cảnh thôn xóm vùng Thiên Trường trong buổi chiều tà

- Phần 2 (hai câu còn lại): Cảnh sắc đồng quê dân dã, mờ ảo trong buổi chiều tà

c. Thể loại

Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt

d. Phương thức biểu đạt: biểu cảm

2. Giá trị nội dung, nghệ thuật

a. Giá trị nội dung

Cảnh tượng buổi chiều ở phủ Thiên Trường là cảnh tượng vùng quê trầm lặng mà không đìu hiu. Ở đây vẫn ánh lên sự sống của con người trong sự hòa hợp với cảnh vật thiên nhiên một cách nên thơ. Qua đó giúp chúng ta thấy rằng, tác giả tuy có địa vị tối cao nhưng tâm hồn vẫn gắn bó máu thịt với quê hương dân dã

b. Giá trị nghệ thuật

- Kết hợp điệp ngữ và tiểu đối sáng tạo

- Nhịp thơ êm ái hài hòa

- Sử dụng ngôn ngữ miêu tả đậm chất hội họa

- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt

Sơ đồ tư duy bài thơ Thiên Trường vãn vọng:

Bài thơ được sáng tác trong một lần tác giả về thăm quê.

Các vua nhà Trần đã xây hành cung Thiên Trường ở quê để nghỉ ngơi, và thường để lại thơ khi đến đây. Bài thơ này là một trong số những bài còn lưu giữ.

Thời gian sáng tác không được ghi rõ, nhưng chắc chắn là sau chiến thắng quân Nguyên - Mông lần thứ ba, khi cuộc sống yên bình của người dân đang dần được khôi phục (khoảng những năm 90 của thế kỷ XIII).

Bài thơ gồm hai phần:

- Phần 1 (hai câu đầu): Miêu tả cảnh thôn xóm vùng Thiên Trường buổi chiều.

- Phần 2 (hai câu còn lại): Cảnh đồng quê dân dã, mờ ảo trong buổi chiều tà.

Bài thơ thuộc thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, thể loại Thiên Trường vãn vọng.

Phương thức biểu đạt là miêu tả cảnh tượng buổi chiều ở phủ Thiên Trường.

Cảnh vật vùng quê hiện lên trầm lặng nhưng không buồn tẻ, vẫn tràn đầy sức sống và hòa hợp với thiên nhiên. Điều này thể hiện tâm hồn tác giả dù có địa vị cao nhưng vẫn gắn bó với quê hương.

Bài thơ sử dụng điệp ngữ và phép tiểu đối sáng tạo, nhịp thơ êm ái, hài hòa, ngôn ngữ miêu tả đậm chất hội họa.