Bài ca Côn Sơn (Nguyễn Trãi) 8

1. Tiểu sử

- Nguyễn Trãi (1380 - 1442), hiệu Ức Trai. 

- Quê gốc: Chi Ngại, Chí Linh, Hải Dương; sau dời về Nhị Khê (Thường Tín - Hà Tây).

- Thân sinh: Nguyễn Ứng Long - một nhà Nho nghèo, học giỏi, đỗ tiến sĩ đời Trần.

- Mẹ: Trần Thị Thái, con gái của Trần Nguyên Hãn.

- Sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước, văn hóa, văn học.

- Nợ nước, thù nhà => theo Lê Lợi tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.

- 1427 - 1428: khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng => viết Bình Ngô đại cáo.

- Sau đó tham gia xây dựng đất nước, rồi bị oan.

- Năm 1439, ông ra ở ẩn tại Côn Sơn.

- Năm 1440, quay lại chốn quan trường.

- Năm 1442: ông và gia đình bị án oan Lệ Chi Viên => tru di tam tộc, đến hơn 20 năm sau mới được Lê Thánh Tông minh oan.

=> Tổng kết:

+ Nguyễn Trãi là bậc anh hùng dân tộc, một nhân vật toàn tài hiếm có, một danh nhân văn hóa thế giới.

+ Một con người phải chịu những oan khuất thảm khốc nhất trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam.

2. Sự nghiệp văn học

a. Tác phẩm chính

- Những tác phẩm chính viết bằng chữ Hán: Quân Trung từ mệnh tập, Bình Ngô Đại Cáo, Ức trai thi tập, Chí Linh sơn phú, Băng Hồ di sự lục, Lam Sơn thực lục,...

- Những tác phẩm bằng chữ Nôm: Quốc âm thi tập hiện còn 254 bài chia làm bốn môn loại: Vô đề, Thời lệnh môn, Hoa mộc môn, Cầm thú môn. Phần Vô đề chia thành nhiều mục: Thủ vĩ ngâm (1 bài), Ngôn chí (21 bài), Mạn thuật (14 bài), Thuật hứng (25 bài), Tự thán (41 bài), Tự thuật (11 bài), Tức sự (4 bài), Bảo kính cảnh giới (61 bài) v.v...

b. Giá trị văn chương

* Văn chính luận:

- Nội dung: Tư tưởng chủ đạo xuyên suốt là tư tưởng nhân nghĩa và yêu nước thương dân.

- Nghệ thuật: Đạt tới trình độ nghệ thuật mẫu mực, kết cấu chặt chẽ, lập luận sắc bén.

* Thơ trữ tình:

- Lý tưởng của người anh hùng: nhân nghĩa hòa hợp với yêu nước thương dân, lúc nào cũng tha thiết mãnh miệt.

- Phẩm chất ý chí của người anh hùng mạnh mẽ kiên trung, vì dân vì nước chiến đấu chống ngoại xâm và cường quyền bạo ngược.

=> Kết luận:

+ Nội dung: hội tụ hai nguồn cảm hứng lớn là yêu nước và nhân đạo.

+ Nghệ thuật: có đóng góp lớn ở cả hai phương diện thể loại và ngôn ngữ.

Sơ đồ tư duy tác giả Nguyễn Trãi:

Nguyễn Trãi (1380 - 1442), hiệu Ức Trai.

Quê quán: Chỉ Ngại, Chí Linh, Hải Dương; sau dời về Nhị Khê (Thường Tín, Hà Tây).

Cha: Nguyễn Ứng Long, một nhà Nho nghèo, học giỏi, đỗ tiến sĩ thời Trần.

Mẹ: Trần Thị Thái, con gái của Trần Nguyên Hãn.

Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước, văn hóa, văn học.

Vì lòng yêu nước, thù nhà, ông theo Lê Lợi tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.

Năm 1427 - 1428, khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi, ông viết Bình Ngô đại cáo.

Sau đó, ông tham gia xây dựng đất nước, nhưng sau đó bị oan.

Năm 1459, ông ra ở ẩn tại Côn Sơn.

Năm 1440, ông quay lại làm quan.

Năm 1442, ông và gia đình bị án oan Lệ Chỉ Viên, bị tru di tam tộc. Phải hơn 20 năm sau mới được Lê Thánh Tông minh oan.

Nguyễn Trãi là anh hùng dân tộc, một nhân vật toàn tài, một danh nhân văn hóa thế giới.

Ông là người phải chịu những oan khuất sâu sắc nhất trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam.

Các tác phẩm chính bằng chữ Hán: Quân Trung từ mệnh tập, Bình Ngô Đại Cáo, Ức trai thi tập, Chí Linh sơn phú, Băng Hồ dĩ sự lục, Lam Sơn thực lục.

Các tác phẩm bằng chữ Nôm: Quốc âm thì tập (hiện còn 254 bài, chia thành bốn môn loại: Vô đề, Thời lệnh môn, Hoa mộc môn, Cảm thú môn). Phần Võ đề chia thành nhiều mục: Thủ vĩ ngâm (1 bài), Ngôn chỉ (21 bài), Mạn thuật (14 bài), Thuật hứng (25 bài), Tự thán (41 bài), Tự thuật (11 bài), Tức sự (4 bài).

Bảo kính cảnh giới (61 bài) vv.

Nội dung: Tư tưởng chủ đạo là tư tưởng nhân nghĩa và yêu nước thương dân.

Nghệ thuật: Đạt tới trình độ nghệ thuật mẫu mực, kết cấu chặt chẽ, lập luận sắc bén.

Lý tưởng của ông: nhân nghĩa hòa hợp với yêu nước thương dân.

Phẩm chất ý chí: mạnh mẽ, kiên trung, vì dân vì nước.

Nội dung văn chương: hội tụ hai nguồn cảm hứng lớn là yêu nước và nhân đạo.

Nghệ thuật: có đóng góp lớn ở cả hai phương diện thể loại và ngôn ngữ.

1. Tìm hiểu chung

a. Xuất xứ

- “Bài ca Côn Sơn” (Côn Sơn ca) có nhiều khả năng được sáng tác trong thời gian ông bị chèn ép, đành phải cáo quan về sống ở Côn Sơn.

- Trong nguyên văn chữ Hán, bài thơ được viết theo thể thơ khác nhưng ở đây được dịch bằng thể thơ lục bát.

b. Bố cục:2 đoạn

- Đoạn 1 (4 câu thơ đầu): Cảnh thiên nhiên Côn Sơn.

- Đoạn 2 (4 câu thơ cuối): Con người trong thiên nhiên Côn Sơn.

c. Thể thơ: lục bát

d. Phương thức biểu đạt: biểu cảm kết hợp tự sự, miêu tả

2. Giá trị nội dung và nghệ thuật

a. Giá trị nội dung

Với hình ảnh nhân vật “ta” giữa cảnh tượng Côn Sơn nên thơ, hấp dẫn, đoạn thơ cho thấy sự giao hòa trọn vẹn giữa con người và thiên nhiên bắt nguồn từ nhân cách thanh cao, tâm hồn thi sĩ của chính Nguyễn Trãi.

b. Giá trị nghệ thuật

- Sử dụng đại từ nhân xưng “ta”.

- Đan xen các chi tiết, các câu thơ tả cảnh và tả người.

- Sử dụng các biện pháp tu từ: so sánh, điệp từ (ta, Côn Sơn, như).

- Giọng điệu nhẹ nhàng, êm ái.

- Bản dịch theo thể thơ lục bát với ngôn ngữ trong sáng, sinh động, hấp dẫn.

Sơ đồ tư duy bài thơ Bài ca Côn Sơn:

“Bài ca Côn Sơn” có lẽ được viết khi Nguyễn Trãi bị khó khăn, buộc phải

xin nghỉ việc và sống ẩn dật ở Côn Sơn.

Bài thơ gốc được viết bằng chữ Hán với thể thơ khác, nhưng ở đây được dịch sang thể thơ lục bát.

Bài thơ chia làm hai đoạn:

- Đoạn 1 (4 câu đầu): Miêu tả cảnh thiên nhiên Côn Sơn.

- Đoạn 2 (4 câu cuối): Miêu tả con người hòa mình vào thiên nhiên Côn Sơn.

Bài thơ có bố cục chặt chẽ, kết hợp miêu tả và biểu cảm.

Phương thức biểu đạt là sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên, thể hiện nhân cách thanh cao và tâm hồn yêu thiên nhiên của Nguyễn Trãi.

Bài thơ sử dụng đại từ nhân xưng “ta” và xen kẽ các chi tiết tả cảnh và tả người.

Bài thơ sử dụng các biện pháp tu từ như so sánh, điệp từ (ta, Côn Sơn, như).

Giá trị nghệ thuật của bài thơ là giọng điệu nhẹ nhàng, êm ái.

Bản dịch lục bát sử dụng ngôn ngữ trong sáng, sinh động và hấp dẫn.