Bạn đến chơi nhà (Nguyễn Khuyến) 8

1. Tiểu sử

- Nguyễn Khuyến (1835-1909) hiệu là Quế Sơn, lúc nhỏ tên là Nguyễn Thắng.

- Sinh ra tại quê ngoại - xã Hoàng Xá (nay là xã Yên Trung), huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định.

- Lớn lên và sống chủ yếu ở quê nội - làng Và, xã Yên Đổ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam.

- Ông xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo.

- Năm 1864, ông đỗ đầu kì thi Hương. Mấy kì sau thi tiếp lại trượt, đến năm 1871, ông đỗ đầu cả thi Hội và thi Đình → Do đỗ đầu cả ba kì thi nên Nguyễn Khuyến được gọi là Tam Nguyên Yên Đổ

- Tuy đỗ đạt cao nhưng ông chỉ làm quan hơn mười năm, còn phần lớn cuộc đời là dạy học và sống thanh bạch ở quê nhà.

- Nguyễn Khuyến là người tài năng, có cốt cách thanh cao, có tấm lòng yêu nước thương dân, từng bày tỏ thái độ kiên quyết không hợp tác với chính quyền thực dân Pháp.

2. Sự nghiệp văn học

a. Tác phẩm chính

- Sáng tác của Nguyễn Khuyến gồm cả chữ Hán và chữ Nôm với số lượng lớn, hiện còn trên 800 bài gồm thơ, văn, câu đối nhưng chủ yếu là thơ.

- Các tác phẩm gồm có Quế Sơn thi tập, Yên Đổ thi tập, Bách Liêu thi văn tập, Cẩm Ngữ, cùng nhiều bài ca, hát ả đào, văn tế, câu đối truyền miệng.

- Quế sơn thi tập khoảng 200 bài thơ bằng chữ Hán và 100 bài thơ bằng Chữ Nôm với nhiều thể loại khác nhau.

- Trong bộ phận thơ Nôm, Nguyễn Khuyến vừa là nhà thơ trào phúng vừa là nhà thơ trữ tình, nhuốm đậm tư tưởng Lão Trang và triết lý Đông Phương. - Thơ chữ Hán của ông hầu hết là thơ trữ tình.

→ Có thể nói cả trên hai lĩnh vực, Nguyễn Khuyến đều thành công.

- Nội dung: thơ Nguyễn Khuyến nói lên tình yêu quê hương đất nước, gia đình, bè bạn; phản ánh cuộc sống của những con người khổ cực, thuần hậu, chất phác; châm biếm, đả kích thực dân xâm lược, tầng lớp thống trị, đồng thời bộc lộ tấm lòng ưu ái đối với dân, với nước

b. Tầm ảnh hưởng của tác giả

- Đóng góp nổi bật của Nguyễn Khuyến cho nền văn học dân tộc là mảng thơ Nôm, thơ viết về làng quê, thơ trào phúng. 

Sơ đồ tư duy tác giả Nguyễn Khuyến:

Nguyễn Khuyến (1855-1909) sinh sống chủ yếu tại quê nội, làng Và, xã Yên Đồ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam.

Ông đỗ đạt cao nhưng chỉ làm quan hơn mười năm, phần lớn cuộc đời dành cho việc dạy học và sống giản dị ở quê nhà.

Nguyễn Khuyến là người tài năng, có phẩm chất cao thượng, yêu nước thương dân và kiên quyết không hợp tác với chính quyền thực dân Pháp.

Ông có nhiều sáng tác bằng cả chữ Hán và chữ Nôm, hiện còn trên 800 bài thơ, văn, câu đối, trong đó chủ yếu là thơ.

Đóng góp nổi bật của Nguyễn Khuyến cho nền văn học dân tộc là mảng thơ Nôm, thơ viết về làng quê và thơ trào phúng.

1. Tìm hiểu chung

a. Xuất xứ

Nguyễn Khuyến cáo quan về quê sống với ruộng vườn dân dã, đến một hôm có người bạn tri kỉ đến chơi nhà nhưng không có gì thiết đãi bạn nhà thơ làm bài thơ này tự cười chính bản thân mình.

b. Bố cục:3 đoạn

- Đoạn 1 (Câu đầu): Giới thiệu sự việc.

- Đoạn 2 (6 câu tiếp): Hoàn cảnh của nhà thơ khi bạn đến chơi.

- Đoạn 3 (Câu cuối): Tình cảm thắm thiết của nhà thơ đối với bạn.

c. Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật.

2. Giá trị nội dung và nghệ thuật

a. Giá trị nội dung

Bài thơ ca ngợi tình bạn chân thành thắm thiết, đậm đà, mộc mạc và tràn đầy niềm vui dân dã của tác giả.

b. Giá trị nghệ thuật

- Tạo tình huống bất ngờ, thú vị

- Giọng thơ chất phác, hồn nhiên, ẩn sau câu chữ là ánh mắt lấp lánh cùng nụ cười hồn hậu, ấm áp, chân tình của nhà thơ

- Sự kết hợp nhuần nhuyễn, tinh tế giữa ngôn ngữ đời thường và ngôn ngữ bác học.

Sơ đồ tư duy văn bản Bạn đến chơi nhà:

Nguyễn Khuyến rời quan về quê, sống cuộc sống giản dị với ruộng vườn. Một ngày, người bạn thân đến chơi nhà, nhưng vì không có gì để tiếp đãi, ông đã làm bài thơ này để tự trêu mình.

Đoạn 1 (Câu đầu): Giới thiệu sự việc.

Đoạn 2 (Các câu tiếp): Hoàn cảnh của nhà thơ khi bạn đến chơi.

Đoạn 3 (Câu cuối): Tình cảm thắm thiết của nhà thơ đối với bạn.

Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật.

Bài thơ ca ngợi tình bạn chân thành, thắm thiết, mộc mạc và tràn đầy niềm vui dân dã của tác giả.

Giá trị nội dung: Tạo tình huống bất ngờ, thú vị.

Giá trị nghệ thuật: Giọng thơ chất phác, hồn nhiên, ẩn sau câu chữ là ánh mắt tinh nghịch và nụ cười ấm áp, chân tình của nhà thơ. Sự kết hợp tinh tế giữa ngôn ngữ đời thường và ngôn ngữ bác học.