Dế chọi (Bồ Tùng Linh)

1. Tiểu sử

- Bồ Tùng Linh (1640 – 1715) là nhà văn nổi tiếng của Trung Quốc thời nhà Thanh.

- Gia đình: Thân phụ của Bồ Tùng Linh là Bồ Bàn vì lận đận nơi khoa trường, nên đã từ bỏ nghiệp nho theo nghiệp thương gia. Sinh con đầu lòng là Triệu Kỳ nhưng chẳng may chết yểu. Đến tuổi trung niên thì coi như ông đã tuyệt tự nên ông đóng cửa chuyên tâm đọc sách và làm từ thiện. Nhưng kỳ lạ thay lúc đó ông lại có bốn người con lần lượt là: Triệu Cơ, Bá Linh, Tùng Linh và Hạc Linh. Bồ Tùng Linh là con dòng thứ. Mẹ đẻ ông là người họ Đổng.

- Ông dành hết thời gian cho việc dạy học tư, và sưu tầm những câu chuyện.

2. Sự nghiệp

- Ông để lại một khối lượng lớn tác phẩm thuộc nhiều thể loại như thơ, tiểu thuyết, truyện ngắn. Trong đó, tiêu biểu nhất là Liêu Trai chí dị.

Sơ đồ tư duy tác giả Bồ Tùng Linh

Dưới đây là nội dung được viết lại dễ hiểu hơn, giữ nguyên ý nghĩa gốc và bọc mỗi hàng trong thẻ `

`:

Bồ Tùng Linh (1640 - 1715) là một nhà văn nổi tiếng của Trung Quốc thời nhà Thanh.

Cha của Bồ Tùng Linh, Bồ Bàn, không thành công trong con đường thi cử nên chuyển sang kinh doanh. Ông có một người con trai đầu lòng là Triệu Kỳ nhưng không may qua đời sớm.

Đến tuổi trung niên, vì nghĩ mình không còn ai để nối dõi, Bồ Bàn đóng cửa để đọc sách và làm việc thiện. Tuy nhiên, sau đó ông lại có thêm bốn người con trai lần lượt là Triệu Cơ, Bá Linh, Tùng Linh và Hạc Linh. Bồ Tùng Linh là con thứ trong gia đình. Mẹ ông họ Đồng.

Bồ Tùng Linh dành phần lớn thời gian để dạy học riêng và thu thập những câu chuyện kỳ lạ. Ông để lại nhiều tác phẩm thuộc nhiều thể loại khác nhau như thơ, tiểu thuyết, truyện ngắn, trong đó nổi tiếng nhất là *Liêu Trai chí dị*.

1. Tìm hiểu chung

a. Xuất xứ

- Văn bản trích trong tập truyện Liêu Trai chí dị.

- Liêu Trai chí dị là tập sách gồm gần 500 truyện, khai thác cốt truyện từ nhiều truyện dân gian và từ những truyện kì lạ, hoang đường của một số tác giả thời trước. Bồ Tùng Linh đã mượn chuyện thần tiên, ma quái, loài vật để phê phán mạnh mẽ nền chính trị và những thói hư tật xấu của xã hội Trung Quốc thời bấy giờ. Liêu Trai chí dị được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới. Tập truyện bắt đầu được phổ biến ở Việt Nam từ thế kỉ XIX và cho đến nay đã có nhiều bản dịch khác nhau.

b. Tóm tắt

Đời Tuyên Đức nhà Minh, trong cung rất chuộng trò chọi dế, hằng năm bắt dân gian dâng nộp. Ở Thiểm Tây, tuy không có lệ nộp dế cho vua, nhưng vì quan huyện muốn lấy lòng quan tỉnh nên cho đòi lí trưởng phải cung ứng. Lí trưởng ép xuống lí dịch, lí dịch lại ép xuống lí chính phải tìm. Có anh lí chính tên Thành, đến kì nộp dế, vì không muốn ép dân mà tự mình đi bắt. Ngày qua ngày đều không bắt được con nào, bản thân bị đánh đến trăm trượng, một hôm vợ đi xem bói thì được báo đến gác Đại Phật tìm dế. Qủa thật tìm được con dế to, mang về nhốt nuôi thì bị con trai vô tình làm chết. Sợ cha trách phạt, đứa nhỏ khóc lóc bỏ đi. Vợ chồng Thành đi tìm con thì phát hiện xác con dưới giếng, vớt lên liệm thì thấy còn thoi thóp, vừa mừng vì con chưa chết, vừa lo vì không có dế dâng nộp. Bất ngờ, một con dế nhỏ xuất hiện, Thành bắt về nuôi, cho đi chọi thử, không ngờ con dế nhỏ lại thắng mọi con dế to khỏe khác, Thành mừng quá đem dâng quan. Con trai cũng bình phục trở lại, kể rằng mình hóa thành con dế, khỏe mạnh chọi giỏi. Vì chú dế nhỏ mà khỏe mạnh khiến vua rất hài lòng, đem thưởng cho vinh hoa phú quý, từ đó sống cuộc sống giàu sang.

c. Thể loại

Truyện ngắn

d. Phương thức biểu đạt: Tự sự

2. Giá trị nội dung, nghệ thuật

a. Giá trị nội dung

Nội dung kết cấu của truyện hết sức chặt chẽ. Chặt chẽ mà lại biến hóa khôn lường bởi sự thay đổi xen kẽ liên tục mà hợp lí những tình huống may rủi của lí chính Thành, bởi những chi tiết bất ngờ và thú vị. Truyện đã thành công bởi tấm lòng của nhà văn đối với con người và cuộc sống, mang giá trị nhân đạo cao cả, đáng quý. 

b. Giá trị nghệ thuật

Truyện thành công không chỉ bằng ngòi bút tài hoa, sắc sảo, (không có hình ảnh ma quái, hồ li nhưng biến ảo, li kì, lôi cuốn, hấp dẫn) thể hiện nội dung châm biếm, mang giá trị tố cáo đanh thép (giá trị tố cáo hiện thực).

Sơ đồ tư duy tác phẩm Dế chọi:

Văn bản trích trong tập truyện Liêu Trai chỉ dị.

Liêu Trai chí di là tập sách gồm gần 500 truyện, khai thác cốt truyện từ dân gian và những truyện kì lạ, hoang đường của các tác giả trước. Bồ Tùng Linh đã mượn chuyện thần tiên, ma quái, loài vật để phê phán chính trị và thói hư tật xấu của xã hội Trung Quốc thời bấy giờ. Tập truyện được dịch ra nhiều thứ tiếng và phổ biến ở Việt Nam từ thế kỷ XIX đến nay với nhiều bản dịch khác nhau.

Ở Thiễm Tây, quan huyện muốn lấy lòng quan tỉnh nên bắt lí trưởng cung cấp dế chọi cho vua. Lí trưởng ép lí dịch, lí dịch lại ép lí chính. Anh lí chính tên Thành không muốn ép dân nên tự đi bắt dế. Nhiều ngày không bắt được, Thành bị đánh trăm trượng. Vợ Thành đi xem bói được báo tìm dế ở gác Đại Phật. Tìm được dế to, nhốt nuôi thì con trai vô tình làm chết. Sợ cha trách phạt, đứa nhỏ bỏ đi. Vợ chồng Thành tìm con thì phát hiện xác con dưới giếng, nhưng khi tẩm liệm thì thấy con còn thoi thóp.

Bất ngờ, một con dế nhỏ xuất hiện, Thành bắt về nuôi, cho đi chọi thử và con dế nhỏ thắng mọi con dế to khỏe khác. Thành đem dế dâng quan. Con trai cũng bình phục và kể rằng mình hóa thành con dế, khỏe mạnh và chọi giỏi. Vì dế nhỏ mà khỏe mạnh, vua rất hài lòng, thưởng cho Thành vinh hoa phú quý, từ đó sống cuộc sống giàu sang.

Truyện có kết cấu chặt chẽ, biến hóa khôn lường bởi sự thay đổi tình huống may rủi của lí chính Thành và những chi tiết bất ngờ, thú vị. Truyện thành công nhờ tấm lòng của nhà văn đối với con người và cuộc sống, mang giá trị nhân đạo cao cả.

Truyện thành công không chỉ bằng ngòi bút tài hoa, sắc sảo mà còn bằng nội dung châm biếm, mang giá trị tố cáo hiện thực.