Soạn bài Thực hành tiếng Việt trang 121 SGK Ngữ văn 9 tập 1 Kết nối tri thức

Trả lời Câu hỏi 1 trang 121 SGK Văn 9 Kết nối tri thức

Tìm câu rút gọn trong các lời thoại kịch sau và cho biết thành phần nào của câu bị tỉnh lược:

Giu-li-ét: - Chỉ có tên họ chàng là thù địch của em thôi. Nhưng nếu chẳng phải là người họ Môn-ta-ghiu thì chàng cũng vẫn là chàng. Chàng ơi! Hãy mang tên họ nào khác đi! Thế nào là họ Môn-ta-ghiu nhỉ? [ ... ] Rô-mê-ô chàng ơi, chàng hãy từ bỏ tên họ đi. Cái tên kia đâu có phải xương thịt của chàng, chàng hãy đổi nó lấy cả tấm thân em.

Rộ-mề-ô: - Đúng là từ miệng nàng nói ra nhé! Chỉ cần được nàng gọi là người yêu là tôi xin tức thì nhận tên thánh mới; từ nay trở đi, tôi không muốn bao giờ là Rô-mê-ô nữa.

(Sếch-xpia, Rô-mê-ô và Giu-li-ét)

Phương pháp giải:

Rà soát các câu trong lời thoại kịch, từ đó xác định câu rút gọn. HS cần dựa vào ngữ cảnh, thử khôi phục nội dung đầy đủ của câu, xác định câu bị tỉnh lược thành phần nào (thông tin nào)

Lời giải chi tiết:

Có 2 câu rút gọn trong lời thoại kịch này:

+ câu 1: Hãy mang tên họ nào khác đi! (chủ ngữ trong câu được tỉnh lược, câu đầy đủ sẽ là: Chàng hãy mang tên họ nào khác đi!)

+ câu 2: Đúng là từ miệng nàng nói ra nhé! (chủ ngữ được tỉnh lược, câu đầy đủ có thể là: Những lời này đúng là từ miệng nàng nói ra nhé!).

- Câu rút gọn:

Chỉ có tên họ chàng là thù địch của em thôi...

=> Rút gọn thành phần chủ ngữ.

Hãy mang tên họ nào khác đi!

=> Rút gọn thành phần chủ ngữ.

- "Chỉ có tên họ chàng là thù địch của em thôi..." => Rút gọn thành phần chủ ngữ.

- "Hãy mang tên họ nào khác đi!" => Rút gọn thành phần chủ ngữ.

Trả lời Câu hỏi 2 trang 122 SGK Văn 9 Kết nối tri thức

Dựa vào ngữ cảnh, hãy chuyển các câu rút gọn tìm được ở bài tập 1 thành câu đầy đủ. So sánh câu rút gọn và câu đầy đủ để làm rõ tác dụng của việc dùng câu rút gọn trong ngữ cảnh đó.

Phương pháp giải:

Gợi nhớ kiến thức về câu rút gọn để thực hiện yêu cầu.

Lời giải chi tiết:

* Chuyển câu:

- Chàng à, chỉ có tên họ chàng là thù địch của em thôi.

- Chàng hãy mang tên họ nào khác đi!

* So sánh:

- Việc sử dụng câu rút gọn để cung cấp thông tin cần thiết, cốt lõi trong ngữ cảnh cả hai nhân vật đang muốn bày tỏ tình yêu thương. 

Với trường hợp câu 1: Như nhiều câu (cầu) khiến khác, câu này được tỉnh lược chủ ngữ (biểu thị người tiếp nhận), làm cho ý cầu khiến được thể hiện một cách mạnh mẽ và dứt khoát hơn.

Với trường hợp câu 2: Câu này cũng được tỉnh lược chủ ngữ, có tác dụng dồn nén các thông tin trong 1 câu, tạo mối liên kết giữa câu nói của Rô-mê-ô với những câu mà Giu-li-ét đã nói trước đó, làm tăng tính khẩu ngữ, tính tự nhiên cho lời nói.

Trả lời Câu hỏi 3 trang 122 SGK Văn 9 Kết nối tri thức

Những câu văn in đậm sau rút gọn thành phần nào? Nêu tác dụng của việc rút gọn câu trong các ngữ cảnh.

a. - Nhưng chiếc tàu chuyển động chứ?

- Thưa ngài, không! Nó bập bềnh trên sóng, chữ chẳng chuyển động chút nào.

(Giuyn Véc-nơ, Hai vạn dặm dươi biển)

b. Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần. Ngày nào ít: ba lần.

(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)

Phương pháp giải:

Gợi nhớ kiến thức về câu rút gọn để thực hiện yêu cầu. 

Lời giải chi tiết:

a.

- Rút gọn thành phần vị ngữ.

- Tác dụng: Tránh lặp lại thông tin không cần thiết, chỉ để lại thông tin cần thiết.

b.

- Rút gọn chủ ngữ và vị ngữ, chỉ giữ lại bổ ngữ.

- Tác dụng: Chỉ thể hiện thông tin cần thiết.

Trả lời Câu hỏi 4 trang 122 SGK Văn 9 Kết nối tri thức

Đọc các đoạn văn và thực hiện yêu cầu bên dưới:

a. - Anh đã nhìn thấy chím chỉa vôi nó bay từ bải cát vào bở bao giờ chưa?

- Chưa.

- Tổ chím sẽ bị chim mất.

(Nguyễn Quang Thiếu, Bầy chỉm chỉa với)

b. Tôi đi đứng oai vệ. Mỗi bước đi, tôi làm điệu dũn dấy các khoeo chân, rung lên rung xuống hai chiếc râu. Cho ra kiểu cách con nhà võ.

(Tô Hoài, Dể Mèn phiêu lưu kí)

c. - Cậu làm trò gì thế? Sao lại ăn trộm hòn đá này?

- Chúng ta không ăn trộm! - Hần nhún vai, - Chúng ta chỉ mượn tạm thôi! Dùng xong sẽ mang trả lại! Tớ cũng tò mò muốn biết nơi nào được gọi là trung tâm của vũ trụ.

(Hà Thuỷ Nguyên, Thiên Mã)

d. Mặt trời lại rọi lên ngày thứ sáu của tôi trên đảo Thanh Luân một cách thật quá là đầy đủ. Tôi dậy từ canh tư. Còn tối đất, cố đi mãi trên đá đầu sư, ra thấy đầu mũi đảo. Và ngồi đó rình mặt trời lên.

(Nguyễn Tuân, Cô Tô)

(1) Chỉ ra câu rút gọn.

(2) Khôi phục các thành phần bị tỉnh lược để câu rút gọn thành câu đầy đủ.

(3) Nêu tác dụng của câu rút gọn trong mỗi trường hợp.

Phương pháp giải:

Gợi nhớ kiến thức về câu rút gọn để thực hiện yêu cầu. 

Lời giải chi tiết:

a.

- Câu rút gọn: Chưa

- Khôi phục: Tôi chưa nhìn thấy chim chìa vôi nó bay từ bãi cát vào bờ.

- Tác dụng của câu rút gọn: Tập trung vào thông tin cần trao đổi.

b.

- Câu rút gọn: Cho ra kiểu cách con nhà võ.

- Khôi phục: Tôi làm như vậy để cho ra kiểu cách con nhà võ.

- Tác dụng của câu rút gọn: Tập trung vào thông tin cần trao đổi.

c.

- Câu rút gọn: Sao lại ăn trộm hòn đá này; Dùng xong sẽ mang trả lại.

- Khôi phục:

+ Sao cậu lại ăn trộm hòn đá này.

+ Dùng xong tớ sẽ mang trả lại.

- Tác dụng của câu rút gọn: Tập trung vào thông tin cần trao đổi.

d.

- Câu rút gọn: Còn tối đất, cố đi mãi trên đá đầu sư, ra thấu đầu mũi đảo. Và ngồi đó rình mặt trời lên.

- Khôi phục: Tôi dậy từ canh tư khi trời còn tối đất, tôi cố đi mãi trên đá đầu sư ra thấu đầu mũi đảo. Và tôi ngồi đó rình mặt trời lên.

- Tác dụng: Tập trung vào thông tin cần trao đổi. Tránh lặp lại thông tin câu trước.